Clean Label là gì? Xu hướng toàn cầu đang định hình ngành thực phẩm và đồ uống

Clean Label là gì? Xu hướng toàn cầu đang định hình ngành thực phẩm và đồ uống

Trong những năm gần đây, xu hướng lựa chọn thực phẩm của người tiêu dùng đã có nhiều thay đổi.

Bên cạnh hương vị và giá cả, họ ngày càng quan tâm đến bảng thành phần, nguồn gốc nguyên liệu và mức độ minh bạch của sản phẩm.

Sự thay đổi này đã đưa Clean Label trở thành một trong những xu hướng nổi bật của ngành thực phẩm và đồ uống trên toàn cầu.

Vậy Clean Label là gì, vì sao xu hướng này ngày càng được quan tâm và doanh nghiệp đang áp dụng như thế nào? Tri Vị Ký sẽ giúp bạn giải đáp những câu hỏi đó ngay sau đây.

Clean Label là gì?

Clean Label (nhãn sạch) là thuật ngữ dùng để mô tả các sản phẩm thực phẩm có bảng thành phần đơn giản, minh bạch và dễ hiểu, giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận biết những nguyên liệu được sử dụng trong sản phẩm.

Khái niệm này phản ánh xu hướng phát triển thực phẩm hướng đến sự minh bạch trong thành phần và thông tin ghi nhãn, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về việc hiểu rõ những gì họ đang sử dụng.

Thay vì chỉ tập trung vào hương vị hay giá thành, Clean Label nhấn mạnh việc lựa chọn các nguyên liệu quen thuộc, dễ nhận biết và truyền tải thông tin sản phẩm một cách rõ ràng.

Đặc điểm của thực phẩm Clean Label

Mặc dù chưa có một định nghĩa pháp lý thống nhất, các sản phẩm được phát triển theo định hướng Clean Label thường có một số đặc điểm chung.

Thành phần đơn giản và dễ hiểu

Một trong những đặc trưng nổi bật của thực phẩm Clean Label là bảng thành phần ngắn gọn, sử dụng tên gọi quen thuộc và dễ hiểu đối với người tiêu dùng.

Thay vì chỉ ghi các mã phụ gia như INS 330, INS 500(ii), INS 322 hoặc các tên hóa học như ascorbic acid hay sodium bicarbonate, nhiều nhà sản xuất sẽ ghi rõ axit citric, natri bicarbonat (baking soda) hoặc lecithin từ đậu nành để người mua dễ nhận biết thành phần có trong sản phẩm.

Minh bạch về nguyên liệu

Clean Label không chỉ quan tâm đến nguyên liệu được sử dụng mà còn chú trọng cung cấp thông tin rõ ràng về nguồn gốc của chúng.

Chẳng hạn thay vì chỉ ghi “sữa tươi”, nhãn có thể nêu sữa tươi từ trang trại tại Lâm Đồng hoặc 100% sữa tươi từ bò ăn cỏ.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp còn chia sẻ thêm trang trại cung cấp nguyên liệu, quy trình sản xuất, mã QR để truy xuất nguồn gốc, hoặc các chứng nhận như GlobalG.A.P., Rainforest Alliance,…

Hạn chế phụ gia không cần thiết

Các sản phẩm Clean Label thường hướng đến việc giảm thiểu số lượng phụ gia thực phẩm, đặc biệt là những thành phần mà người tiêu dùng có xu hướng e ngại hoặc khó hiểu.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa Clean Label là sản phẩm không chứa phụ gia.

Trong nhiều trường hợp, phụ gia vẫn được sử dụng nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm, chất lượng hoặc thời hạn sử dụng, miễn là việc sử dụng tuân thủ quy định và được công bố minh bạch.

Ưu tiên nguyên liệu quen thuộc và có nguồn gốc tự nhiên

Một đặc điểm của thực phẩm Clean Label là ưu tiên sử dụng các nguyên liệu quen thuộc, ít qua xử lý và có nguồn gốc tự nhiên khi phù hợp với chức năng của sản phẩm.

Chẳng hạn, thay vì sử dụng hương dâu tổng hợp, doanh nghiệp có thể dùng bột dâu tây hoặc chiết xuất dâu tây; thay vì màu Sunset Yellow FCF (E110) có thể sử dụng bột nghệ, còn màu đỏ Allura Red AC (E129) có thể được thay bằng bột củ dền.

Clean Label khác gì với Organic, Natural và Non-GMO?

Trong ngành thực phẩm, Clean Label, Organic, Natural và Non-GMO đều là những thuật ngữ xuất hiện phổ biến trên bao bì sản phẩm.

Việc nhầm lẫn giữa các thuật ngữ này có thể khiến người tiêu dùng hiểu sai về bản chất của sản phẩm.

Clean Label và Organic

Clean Label tập trung vào sự đơn giản và minh bạch của bảng thành phần, trong khi Organic (hữu cơ) đề cập đến phương thức sản xuất nông nghiệp.

Một sản phẩm Organic phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về canh tác, chăn nuôi, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và được chứng nhận bởi cơ quan có thẩm quyền.

Ngược lại, Clean Label không yêu cầu chứng nhận và cũng không quy định nguyên liệu phải được sản xuất theo phương pháp hữu cơ.

Clean Label và Natural

Thuật ngữ Natural (tự nhiên) thường được sử dụng để nhấn mạnh nguồn gốc của nguyên liệu hoặc mức độ chế biến của sản phẩm.

Tuy nhiên, định nghĩa của “Natural” không thống nhất giữa các quốc gia và nhiều trường hợp vẫn chưa có quy định pháp lý rõ ràng.

Trong khi đó, Clean Label không chỉ quan tâm đến việc nguyên liệu có nguồn gốc tự nhiên hay không mà còn chú trọng đến cách doanh nghiệp trình bày bảng thành phần, mức độ minh bạch của thông tin và khả năng giúp người tiêu dùng dễ dàng hiểu sản phẩm.

Clean Label và Non-GMO

Non-GMO là thuật ngữ dùng để chỉ những sản phẩm không sử dụng nguyên liệu biến đổi gen (Genetically Modified Organisms – GMO) hoặc đáp ứng các tiêu chuẩn liên quan đến GMO theo từng thị trường.

Đây là một tiêu chí riêng biệt, chỉ phản ánh nguồn gốc di truyền của nguyên liệu và không liên quan trực tiếp đến bảng thành phần, số lượng phụ gia hay mức độ minh bạch của sản phẩm.

So sánh Clean Label, Organic, Natural và Non-GMO

Clean Label đang thay đổi ngành thực phẩm và đồ uống như thế nào?

Ban đầu, Clean Label được xem là phản ứng trước nhu cầu của người tiêu dùng về những sản phẩm có thành phần đơn giản và minh bạch. Tuy nhiên, xu hướng này đã nhanh chóng vượt ra ngoài phạm vi ghi nhãn sản phẩm.

Để đáp ứng kỳ vọng ngày càng cao của thị trường, nhiều doanh nghiệp buộc phải thay đổi từ tư duy phát triển sản phẩm đến chiến lược kinh doanh dài hạn.

Thay đổi cách doanh nghiệp phát triển sản phẩm

Clean Label đang buộc nhiều doanh nghiệp phải thay đổi cách phát triển sản phẩm thay vì chỉ tập trung vào tối ưu chi phí hoặc kéo dài thời hạn sử dụng.

Một ví dụ điển hình là Panera Bread với chương trình “No No List”. Chuỗi nhà hàng này đã loại bỏ hơn 150 phụ gia, chất bảo quản, chất tạo ngọt và hương liệu nhân tạo khỏi thực đơn, buộc đội ngũ R&D phải xây dựng lại công thức của nhiều món ăn nhưng vẫn giữ nguyên hương vị mà khách hàng mong đợi.

Thúc đẩy đổi mới nguyên liệu và công nghệ

Nhu cầu phát triển sản phẩm Clean Label đang thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào các công nghệ chế biến mới nhằm giảm sự phụ thuộc vào phụ gia mà vẫn đảm bảo chất lượng sản phẩm.

Một case stuty tiêu biểu là Suja Life, thương hiệu nước ép tại Mỹ, đã ứng dụng High Pressure Processing (HPP) để kéo dài thời hạn sử dụng nước ép lạnh mà không cần xử lý nhiệt như phương pháp thanh trùng truyền thống.

Công nghệ này giúp sản phẩm giữ được hương vị tươi, màu sắc tự nhiên và hàm lượng dinh dưỡng tốt hơn, đồng thời giảm nhu cầu sử dụng chất bảo quản.

Tác động đến bao bì và ghi nhãn sản phẩm

Thay vì chỉ đáp ứng các yêu cầu pháp lý về ghi nhãn, nhiều thương hiệu đang chủ động cung cấp thêm thông tin để người tiêu dùng hiểu rõ sản phẩm được làm từ đâu, chứa những thành phần gì và được sản xuất như thế nào.

Một ví dụ là Nestlé, khi tập đoàn này triển khai mã QR trên nhiều dòng sản phẩm, cho phép người tiêu dùng truy cập thông tin chi tiết về thành phần, nguồn gốc nguyên liệu, giá trị dinh dưỡng và các cam kết phát triển bền vững.

Ảnh hưởng đến chiến lược marketing và xây dựng thương hiệu

Sự phát triển của Clean Label còn làm thay đổi cách doanh nghiệp xây dựng chiến lược marketing và định vị thương hiệu. Nhiều thương hiệu dần nhấn mạnh tính minh bạch, thành phần dễ hiểu và nguồn gốc nguyên liệu trong marketing.

Chẳng hạn như KIND Snacks, thương hiệu đã thiết kế bao bì với cửa sổ trong suốt để người tiêu dùng có thể nhìn thấy trực tiếp các loại hạt và trái cây bên trong sản phẩm.

Đồng thời, mặt trước bao bì nhấn mạnh thông điệp “Ingredients You Can See & Pronounce” cùng danh sách thành phần ngắn gọn, thay vì sử dụng nhiều khẩu hiệu quảng cáo.

Cách nhận biết sản phẩm Clean Label

Hiện nay, không có logo hay chứng nhận chính thức nào xác nhận một sản phẩm là Clean Label. Vì vậy, người tiêu dùng cần dựa vào nhiều yếu tố khác nhau để đánh giá thay vì chỉ nhìn vào các thông điệp tiếp thị trên bao bì.

Dưới đây là một số dấu hiệu thường gặp giúp nhận biết sản phẩm được phát triển theo định hướng Clean Label.

Đọc bảng thành phần (Ingredient List)

Bảng thành phần là yếu tố quan trọng nhất khi đánh giá một sản phẩm Clean Label. Các sản phẩm theo xu hướng này thường có danh sách nguyên liệu ngắn gọn, sử dụng tên gọi quen thuộc và dễ hiểu thay vì những thuật ngữ kỹ thuật khó nhận biết.

Người tiêu dùng có thể dễ dàng biết sản phẩm được làm từ những thành phần gì và chúng đóng vai trò gì trong công thức.

Kiểm tra thông tin trên bao bì

Ngoài bảng thành phần, bao bì cũng cung cấp nhiều thông tin giúp người tiêu dùng đánh giá sản phẩm.

Các doanh nghiệp theo định hướng Clean Label thường trình bày thông tin rõ ràng về nguyên liệu, nguồn gốc, quy trình sản xuất hoặc những cam kết liên quan đến chất lượng sản phẩm.

Không chỉ dựa vào thông điệp quảng cáo

Những cụm từ như “100% tự nhiên”, “không chất bảo quản”, “ít thành phần” hay “clean” thường được sử dụng trên bao bì để thu hút sự chú ý của người tiêu dùng. Tuy nhiên, các thông điệp này không đồng nghĩa sản phẩm là Clean Label.

Thay vì chỉ nhìn vào mặt trước của bao bì, người tiêu dùng nên kết hợp đọc bảng thành phần, bảng giá trị dinh dưỡng và các thông tin khác để có cái nhìn đầy đủ hơn về sản phẩm.

Kết hợp với thông tin dinh dưỡng

Clean Label phản ánh sự minh bạch trong thành phần, nhưng không phản ánh chất lượng dinh dưỡng của sản phẩm.

Do đó, khi lựa chọn thực phẩm, người tiêu dùng nên xem thêm bảng giá trị dinh dưỡng để đánh giá hàm lượng năng lượng, đường, chất béo, natri, protein và các dưỡng chất khác.

Việc kết hợp cả thông tin thành phần và giá trị dinh dưỡng sẽ giúp đưa ra lựa chọn phù hợp hơn với nhu cầu và chế độ ăn uống của mỗi người.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Clean Label có phải là một chứng nhận không?

Không. Clean Label không phải là một chứng nhận hay tiêu chuẩn pháp lý. Đây là thuật ngữ được sử dụng trong ngành thực phẩm để mô tả các sản phẩm có bảng thành phần đơn giản, minh bạch và dễ hiểu.

Sản phẩm Clean Label có phải là thực phẩm hữu cơ (Organic) không?

Không nhất thiết. Organic là sản phẩm được sản xuất theo các tiêu chuẩn nông nghiệp hữu cơ và phải đáp ứng yêu cầu chứng nhận. Trong khi đó, Clean Label tập trung vào tính minh bạch của bảng thành phần và thông tin sản phẩm.

Thực phẩm Clean Label có chứa phụ gia không?

Có thể có. Clean Label không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn phụ gia thực phẩm. Trong nhiều trường hợp, phụ gia vẫn được sử dụng để đảm bảo an toàn, chất lượng sản phẩm, miễn là việc sử dụng tuân thủ quy định và được công bố minh bạch trên nhãn.

Clean Label có đồng nghĩa với thực phẩm lành mạnh không?

Không. Clean Label phản ánh cách xây dựng bảng thành phần và mức độ minh bạch của sản phẩm, còn thực phẩm lành mạnh được đánh giá dựa trên giá trị dinh dưỡng. Vì vậy, một sản phẩm Clean Label vẫn có thể chứa nhiều đường, muối hoặc chất béo nếu đó là đặc điểm của công thức sản phẩm.

Làm thế nào để nhận biết một sản phẩm Clean Label?

Do không có chứng nhận chính thức, người tiêu dùng nên đọc bảng thành phần (Ingredient List), kiểm tra thông tin trên bao bì và đánh giá mức độ minh bạch của sản phẩm.

Tài liệu tham khảo:

Consumer Insights: “Clean” means more than clean. Clean Label

Making sense of the “clean label” trends: A review of consumer food choice behavior and discussion of industry implications – ScienceDirect

Nutrition, Food Labeling, and Critical Foods | FDA

https://www.fda.gov/food/food-ingredients-packaging/food-additives-ingredients

Kerry Group – Taste & Nutrition Ingredients and Science

nongmoproject.org