Matcha đã dần trở nên thân thuộc với người dân Việt Nam thông qua thức uống quốc dân matcha latte, mọi người dễ dàng bắt gặp sự có mặt của nó ở hầu hết các món tráng miệng hay kem như là một loại hương vị được giới trẻ ưa chuộng. Nhưng ít ai biết rằng không phải loại matcha nào cũng có thể dùng trong làm bánh và pha chế. Hiểu được công dụng đặc trưng và phân biệt được chất lượng của từng loại matcha khác nhau, ngoài việc giúp bạn lựa chọn được loại matcha phù hợp cho nhu cầu riêng của bản thân, còn giúp bảo vệ túi tiền của bạn một cách thông minh. Đồng hành cùng Tri Vị để khám phá xem matcha có những loại nào nhé!
Mục lục
Ceramonial grade matcha: loại matcha dùng trong nghi lễ
Đây là dòng matcha cao cấp nhất trong 3 dòng. Đặc trưng của dòng matcha này là có màu xanh lá sáng tươi và đồng đều, vị umami rõ hệt, hậu vị ngọt nhẹ, kết cấu bột cực mịn nhờ được nghiền bằng cối đá chậm giúp các lá trà được nghiền nát đồng đều. Trước khi thu hoạch khoảng 3 tuần, người ta sẽ đặt các tấm che bằng tre lên trên ngăn lá trà tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời, nhờ đó lá trà sau thu hoạch sẽ có hàm lượng chlorophyll cao, giúp giữ trọn được màu xanh đậm của lá trà và vị ngọt dịu nhẹ.
Thông thường matcha được trồng và thu hoạch trong 4 mùa vụ, chỉ những lá trà được thu hoạch vào mùa thứ nhất mới được gọi là ceramonial grade matcha, lúc này hàm lượng catechin (một chất có vị đắng trong lá trà) còn thấp, đó là lý do người ta có thể đánh bông và uống trực tiếp matcha trong các buổi lễ truyền thống mà không cần pha với bất kỳ nguyên liệu nào khác.
Daily grade matcha (Latte grade matcha): matcha dùng trong pha chế
Đây là loại matcha phổ biến nhất, thuộc phân khúc trung cấp, và chủ yếu được sử dụng trong pha chế, đặc biệt là món matcha latte quen thuộc. Loại matcha này chủ yếu được thu hoạch vào mùa vụ thứ hai hoặc đôi khi cả mùa vụ đầu tiên. Bởi vì được thu hoạch sau, nên hàm lượng catechin trong lá đã tăng đáng kể dẫn đến loại matcha này có độ đắng nhất định, vị umami vừa phải, hậu vị nhẹ, và chính vị đắng dễ chịu ấy khiến latte grade matcha trở thành sự kết hợp lý tưởng trong các món nước và bánh nướng. Sự cân bằng hài hòa và tinh tế giữa vị đắng nhẹ và ngọt dịu của bánh nước đánh sâu vào vị giác tinh vi của cơ thể sinh học, khiến chúng trở nên đầy mê hoặc và ngon miệng hơn.
Daily grade matcha nếu so với matcha nghi lễ thì không đủ sự cân bằng hương vị tinh tế nhưng giá thấp hơn, nếu so với calinary grade matcha (loại matcha thứ 3) thì giá cao hơn nhưng lại có được độ đắng hậu vị tạo ra sự kết hợp hoàn hảo với các thành phần đi kèm. Đây là nguyên nhân chính tại sao daily matcha lại được ưa chuộng như vậy.
Calinary grade matcha: Loại matcha dùng trong chế biến món ăn
Không giống với hai loại matcha trên, calinary grade matcha có màu xanh nhạt hơn, giống màu xanh hơi ngả vàng như tàu lá chuối. Loại matcha này được sản xuất từ những lá trà được thu hoạch ở những mùa vụ cuối (mùa 2,3,4), do đó mà hàm lượng catechin rất cao, kéo theo đó là vị đắng và chát đậm hơn, khi uống thường có cảm giác se nhẹ ở đầu lưỡi và khoang miệng. Chính nhờ hương vị trà xanh rõ rệt, cường độ vị mạnh không bị lấn át khi pha chế, mà loại matcha này rất thích hợp trong công thức có nhiều nguyên liệu khác nhau.
Tuy nhiên đừng nhìn giá thành rẻ và vị matcha không được tinh tế như 2 loại trên mà đánh giá loại matcha này kém chất lượng. Chính cường độ hương vị mạnh là thứ làm nên sự khác biệt của nó, khi pha cùng sữa, đường, chocolate hay bột làm bánh, hương vị matcha vẫn nổi bật thay vì bị các nguyên liệu khác lấn át.
Kiểm tra chất lượng matcha bằng ngón tay
Trong bối cảnh hàng thật hàng giả tràn lan trên thị trường, người tiêu dùng khó nhận biết matcha nào được xem là tốt và số tiền mình bỏ ra có xứng đáng với chất lượng nhận được hay không. Thế nên bây giờ Tri Vị sẽ chỉ cho các bạn một mẹo kiểm tra rất đơn giản chỉ với đầu ngón trỏ. Đầu tiên bạn cho một lượng nhỏ matcha lên mặt bàn, sau đó dùng ngon trỏ miết nhẹ theo chiều dọc, nếu bột matcha tạo thành đường thẳng liền mạch, mịn mà không đứt gãy, thì đó là một sản phẩm matcha chất lượng cao, còn nếu đường matcha rời từng đoạn, bột vót cục không mịn, thì đó là sản phẩm kém chất lượng.
Ngoài ra bạn có thể kiểm tra được chât lượng của matcha thông qua quan sát màu sắc của nó. Mức độ xanh của matcha sẽ phản ánh được mùa vụ mà lá trà được thu hoạch, nếu bột matcha của bạn có màu xanh lá đậm và sáng thì đó là matcha được thu hoạch vào đầu vụ, ngược lại nếu bột matcha có màu xanh hơi ngả vàng như lá chuối thì đó là matcha chuyên dùng trong chế biến món ăn, vì vậy đừng dại gì trả cho nó với cái giá cao nhé!
Loại matcha nào tốt cho sức khỏe
Thật sự để mà so sánh hàm lượng dinh dưỡng của 3 loại matcha đối với sức khỏe thì khó rút ra được một khẳng định tuyệt đối. Sự khác biệt giữa Ceramonial, Daily và Calinary matcha không nằm ở giá trị dinh dưỡng tổng thể, mà chủ yếu ở các hợp chất tạo hương vị L-theanine, catechin và chlorophyll. Có thể hàm lượng một số chất ở loại matcha này cao hơn các loại còn lại và ngược lại, đồng thời cả 3 loại đều giàu các chất chống oxy hóa, nên không thể có một loại matcha tối ưu nhất cho sức khỏe. Cho nên sự khác biệt chủ yếu nằm ở trải nghiệm hương vị mà nó mang lại. Đó là lý do mà bạn nên cân nhắc thật kỹ trước khi lựa chọn một sản phẩm matcha phù hợp với nhu cầu của bản thân.
Bên cạnh đó, lợi ích sức khỏe của matcha không chỉ phụ thuộc vào loại matcha mà còn phụ thuộc vào cách sử dụng. Việc pha với quá nhiều đường, sữa đặc hoặc kem béo có thể làm tăng đáng kể lượng calo và đường trong đồ uống, từ đó làm giảm những lợi ích vốn có của matcha. Nếu mục tiêu là hỗ trợ sức khỏe, nên ưu tiên uống matcha nguyên chất hoặc kết hợp với lượng sữa và chất tạo ngọt vừa phải.
Cũng cần lưu ý rằng matcha chứa hàm lượng caffeine cao hơn nhiều loại trà xanh thông thường. Đối với người nhạy cảm với caffeine, phụ nữ mang thai hoặc người mắc một số bệnh lý tim mạch, việc sử dụng với lượng vừa phải sẽ phù hợp hơn. Đa số nghiên cứu đều cho thấy việc tiêu thụ khoảng 1–2 tách matcha mỗi ngày là mức hợp lý để tận dụng các lợi ích chống oxy hóa mà không làm tăng nguy cơ gặp phải các tác dụng không mong muốn do caffeine.